Mechanika Futures · Wygasanie i rolowanie

Wygasanie kontraktów futures, kody miesięcy (H, M, U, Z) oraz rolowanie pozycji

W przeciwieństwie do akcji czy rynku spot kryptowalut każdy kontrakt terminowy posiada ściśle określoną datę wygaśnięcia zapisaną w symbolu giełdowym za pomocą jednoliterowego kodu miesiąca – na rynkach indeksowych w cyklu kwartalnym H (marzec), M (czerwiec), U (wrzesień) oraz Z (grudzień) – wraz z oznaczeniem roku. Inwestorzy utrzymujący ekspozycję długoterminową przenoszą pozycję na kolejną serię (rolowanie) wraz z migracją wolumenu, natomiast przy trzymaniu kontraktu do wygaśnięcia kluczowe jest rozróżnienie między bezpiecznym rozliczeniem gotówkowym (CME NQ/ES, Eurex FDAX, GPW FW20, JPX Nikkei 225) a fizyczną dostawą towaru.

Zespół AI Quant, AI SIGNALS COMPANYAktualizacja: 5 min czytania

Najważniejsze fakty

Kody kwartalne indeksów
H = marzec, M = czerwiec, U = wrzesień, Z = grudzień
Budowa tickera
Symbol + Miesiąc + Rok (np. FW20Z2620 na GPW lub NQZ6 na CME)
Dzień Trzech Wiedźm
Trzeci piątek marca, czerwca, września i grudnia (CME, Eurex, GPW)
Wyjątek Nikkei 225 (JPX)
Wygasa tydzień wcześniej – rozliczenie SQ w drugi piątek miesiąca
Sposób rolowania
Zamknięcie starej serii i otwarcie nowej lub 1 spread kalendarzowy

Pełna tabela kodów miesięcy futures (F–Z) oraz cykl kwartalny H, M, U, Z

Standard oznaczeń miesięcy narodził się jeszcze w dobie telegrafu w XIX wieku – celowo pominięto litery takie jak I oraz O, aby nie myliły się z cyframi 1 i 0. Wszystkie światowe giełdy derywatów stosują te same 12 liter:

  • Wszystkie 12 miesięcy (ropa naftowa, złoto, gaz, Bitcoin CME): F = styczeń, G = luty, H = marzec, J = kwiecień, K = maj, M = czerwiec, N = lipiec, Q = sierpień, U = wrzesień, V = październik, X = listopad, Z = grudzień.
  • Cykl kwartalny H, M, U, Z (indeksy giełdowe): Kontrakty CME (ES/MES, NQ/MNQ), Eurex (FDAX/FDXM) oraz warszawskie kontrakty FW20 na WIG20 skupiają płynność w czterech seriach kwartalnych: marzec (H), czerwiec (M), wrzesień (U) i grudzień (Z).
  • Jak czytać polski i amerykański symbol: Na GPW symbol FW20U2620 oznacza kontrakt na WIG20 (FW20), wygasający we wrześniu 2026 roku (U26), o mnożniku 20 PLN (końcowe 20). Na CME symbol NQH7 oznacza E-mini Nasdaq-100 z dostawą w marcu 2027 roku.

Dzień Trzech Wiedźm (Triple Witching) a japońskie rozliczenie SQ

W USA oraz w Europie trzeci piątek marca, czerwca, września i grudnia nazywany jest Dniem Trzech Wiedźm (Triple Witching): jednocześnie wygasają wówczas kontrakty terminowe na indeksy, opcje na indeksy oraz opcje na akcje, co generuje skokowy obrót na fixingu.

  • CME Group (NQ, MNQ, ES, MES): Handel wygasającą serią kończy się w trzeci piątek o 9:30 czasu wschodniego USA (15:30 czasu polskiego); ostateczny kurs rozliczeniowy wyznacza specjalne otwarcie SOQ (Special Opening Quotation).
  • Eurex (FDAX, FDXM): Wygasają w trzeci piątek w południe o 13:00 CET/CEST na podstawie śródsesyjnej aukcji Xetra dla indeksu DAX.
  • GPW w Warszawie (FW20): Wygasają w trzeci piątek miesiąca kwartalnego o godz. 17:00 zgodnie z ostatecznym kursem rozliczeniowym wyliczanym według regulacji GPW/GPW Benchmark.
  • Osaka Exchange / JPX (Nikkei 225): Kluczowy wyjątek – japońskie kontrakty na Nikkei 225 kończą notowania w czwartek poprzedzający drugi piątek miesiąca i rozliczają się po piątkowym kursie Special Quotation (SQ), czyli tydzień przed rynkami USA i Europy.

Tabela porównawcza wygasania i rozliczeń na giełdach światowych

Przed pozostawieniem otwartej pozycji w miesiącu wygasania należy bezwzględnie sprawdzić tryb wykonania kontraktu:

Cykle wygasania i metody rozliczenia wybranych kontraktów indeksowych, krypto i surowcowych
Kontrakt i giełdaCykl aktywnych seriiOstatni dzień obrotu / wygaśnięcieMetoda rozliczeniaPodstawa kursu rozliczeniowego
CME E-mini / Micro (NQ, MNQ, ES, MES)Kwartalny (H, M, U, Z)3. piątek, 9:30 ET (15:30 PL)Gotówkowe (Cash)Special Opening Quotation (SOQ) indeksów Nasdaq-100 / S&P 500
Eurex DAX / Mini-DAX (FDAX, FDXM)Kwartalny (H, M, U, Z)3. piątek, 13:00 CET/CESTGotówkowe (Cash)Aukcja śródsesyjna Xetra dla indeksu DAX
GPW Warszawa WIG20 (FW20)Kwartalny (H, M, U, Z)3. piątek, 17:00 CET/CESTGotówkowe (Cash)Ostateczny kurs rozliczeniowy serii FW20 na GPW
OSE / JPX Nikkei 225 i miniKwartalny (H, M, U, Z) + serie mies.Dzień roboczy przed 2. piątkiemGotówkowe (Cash)Poranne Special Quotation (SQ) w 2. piątek miesiąca
CME Bitcoin i Micro Bitcoin (BTC, MBT)Miesięczny (wszystkie kody F–Z)Ostatni piątek miesiąca, 16:00 LondynGotówkowe (Cash)Stopa referencyjna CME CF Bitcoin Reference Rate (BRR)
NYMEX WTI (CL) vs ICE Brent (B)Miesięczny (wszystkie kody F–Z)Miesiąc poprzedzający dostawęFizyczna dostawa (CL) / EFP + opcja Cash (Brent)Rurociągi Cushing (CL) vs indeks ICE Brent Index (B)

Rozliczenie gotówkowe a dostawa fizyczna i ryzyko First Notice Day

W kontraktach rozliczanych gotówkowo (wszystkie indeksy akcji oraz Bitcoin na CME) utrzymanie pozycji do wygaśnięcia powoduje wyłącznie automatyczne zaksięgowanie różnicy pieniężnej na rachunku. Z kolei towarowe kontrakty z fizyczną dostawą – jak ropa WTI (CL), złoto COMEX (GC) czy zboża CBOT – rodzą prawny obowiązek odbioru lub dostarczenia surowca.

Jak przebiega zmiana wolumenu i rolowanie spreadem kalendarzowym

Aktywni uczestnicy rynku nie czekają z przejściem na nową serię do ostatniego piątku, ponieważ płynność wygasającego kontraktu gwałtownie spada kilka dni wcześniej. Na amerykańskich kontraktach indeksowych CME (ES, MES, NQ, MNQ) oficjalna data rolowania (CME Equity Index Roll Date) przypada w poniedziałek poprzedzający trzeci piątek miesiąca (cztery dni kalendarzowe przed wygaśnięciem), przy czym migracja wolumenu na kolejną serię trwa zazwyczaj od poprzedzającego czwartku/piątku do poniedziałku rolowania.

  1. Day traderzy nieutrzymujący pozycji przez noc: Po prostu przełączają wykres oraz arkusz zleceń na nowy kod miesiąca w dniu przejścia największego wolumenu.
  2. Inwestorzy z otwartą pozycją średnioterminową: Wykorzystują giełdowe zlecenie Calendar Spread (jednoczesne zamknięcie starej serii i otwarcie nowej w jednym arkuszu spreadowym, np. również na GPW lub CME), unikając poślizgu między dwoma osobnymi zleceniami rynkowymi.
  3. Skąd bierze się różnica cen między seriami (baza / Fair Value): Nowa seria kwartalna uwzględnia koszt finansowania kapitału pomniejszony o oczekiwane dywidendy ze spółek indeksu przez kolejne 90 dni. Wyższa cena kolejnej serii nie jest ani darmowym zyskiem dla sprzedających, ani stratą przy rolowaniu.

Sztuczne luki na wykresach ciągłych a analityka systemu AISAS

Sklejane wykresy ciągłe (np. NQ1!, ES1!, FW20) bez włączonej korekty wstecznej (back-adjustment) rysują w dniu rolowania sztuczną lukę wynikającą wyłącznie z różnicy wyceny Fair Value między kwartałami, co może fałszować wskazania średnich kroczących i oscylatorów.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznaczają litery H, M, U oraz Z w symbolach kontraktów terminowych?

Są to międzynarodowe kody czterech kwartalnych miesięcy wygasania kontraktów indeksowych: H = marzec, M = czerwiec, U = wrzesień, Z = grudzień.

Kiedy dokładnie należy przełączyć wykres na kolejną serię kwartalną?

Kryterium decydującym jest wolumen obrotu: wykres przełącza się w momencie, gdy dzienny wolumen handlu na nowej serii kwartalnej przebija wolumen serii wygasającej (na CME i Eurex zwykle tydzień przed trzecim piątkiem, na GPW często w ostatnich dniach przed wygaśnięciem).

Czy przetrzymanie kontraktu FW20, NQ lub FDAX do wygaśnięcia oznacza zakup akcji?

Nie. Wszystkie wymienione kontrakty indeksowe są rozliczane wyłącznie gotówkowo (cash settlement) na podstawie oficjalnego kursu rozliczeniowego giełdy.

Dlaczego czerwcowa seria NQM jest notowana wyżej niż marcowa seria NQH w tym samym momencie?

Różnica wynika z kosztu pieniądza w czasie (tzw. Fair Value / cost of carry): trzymiesięczne stopy procentowe w dolarze przewyższają stopę dywidendy spółek z indeksu Nasdaq-100.

Dlaczego kontrakty na japoński Nikkei 225 wygasają tydzień wcześniej niż amerykańskie i polskie?

Zgodnie z regulaminem giełdy Osaka Exchange (JPX) japońskie kontrakty i opcje indeksowe rozliczane są po porannym kursie Special Quotation (SQ) w drugi piątek miesiąca, podczas gdy CME, Eurex i GPW stosują trzeci piątek.

Źródła

  1. CME Group – Kalendarz dat rolowania i wygasania kontraktów indeksowych
  2. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW) – Standard kontraktów FW20
  3. Eurex – Specyfikacja kontraktów terminowych DAX i Mini-DAX
  4. Japan Exchange Group (JPX / OSE) – Kontrakty Nikkei 225 i zasady SQ

Zasoby

Gotowy, by zobaczyć analizę?

Wysyłając formularz, akceptujesz naszą politykę prywatności i warunki korzystania z serwisu.